Ana içeriğe atla

Tarihin en etkili öğretmeni ve sıradışı metodu

"Gezdim Halep ile Şam’ı Eyledim ilim talep Meğer ilim bir hiçmiş, illa edep, illa edep. Girdim ilim meclisine Eyledim kıldım talep Dediler ilim geride illà edep, illa edep.."

Yirminci yüzyılın ikinci yarısında Amerikalı astrofizikçi ve tarihçi Michael Hart, insanlık tarihini en derinden etkilemiş yüz kişiyi sıralamaya karar verdi. Sosyal, askeri, dini, idari ve ailevi başlıklar altında yaptığı nesnel değerlendirmenin sonunda listenin birinci sırasına Hz. Muhammed'i yerleştirdi. 'The 100: A Ranking of the Most Influential Persons in History' adlı kitabında listeyi detaylandıran Hart, bu tercihinin birçok okurunu şaşırtacağının farkındaydı ama verilerin onu bu sonuca götürdüğünü açıkça belirtti. Üstelik ikinci sıradaki isimle aradaki farkın kapanmayacak kadar büyük olduğunu, diğer liderlerin etkileri zamanla sönümlenirken Hz. Muhammed'in etkisinin hâlâ yeni coğrafyalara yayılmaya devam ettiğini vurguladı.

Bu yazı mühendis Prof.Dr. Halis Aydemir | İnsanlığa Sunulan En Güzel Örnek başlıklı konuşmasından oluşturulmuştur.

Peki bu etki nasıl doğdu? Ordularla, saraylarla, devasa bütçelerle mi? Hayır. Batılı oryantalistlerin bile hayretle sorduğu soru şudur: Dünyayı bu denli köklü biçimde değiştiren bu adam kaç üniversite kurdu, kaç medrese açtı, kaç okul inşa etti? Cevap sıfırdır. Ne bir mektep ne bir medrese ne de bir üniversite. O halde tarih boyunca en geniş çaplı toplumsal dönüşümü gerçekleştiren eğitim modeli nasıl işliyordu?

Modern eğitim anlayışımız kurumsal yapılar üzerine kuruludur. Okullar, müfredatlar, sınavlar, zorunlu devam listeleri ve diploma sistemleri. Bir liderin toplumu dönüştürmek istediğinde ilk aklına gelecek şey büyük ihtimalle okul açmak olurdu. Nitekim tarih boyunca imparatorluklar fethettikleri topraklarda önce kendi eğitim kurumlarını inşa etmişlerdir.

Hz. Muhammed'in yaklaşımı ise tamamen farklı bir eksende ilerledi. Kurum değil, gönüllülük. Onun eğitim sisteminde zorunluluk yoktu. Çocuklar yedi yaşına geldiklerinde mescide toplanıp hafızlığa başlatılmıyor, okuma yazma seferberliği ilan edilmiyor, müfredat dağıtılmıyordu. Çocuklar hurma ağaçlarıyla ilgileniyorsa hurma ağaçlarıyla, ata binmek istiyorsa atla, ok atmak istiyorsa okla meşgul oluyorlardı. Herkes kendi ilgisi ve isteği doğrultusunda hayata katılıyordu.

Bu durum ilk bakışta bir eksiklik gibi görünebilir. Oysa modern eğitim biliminde de gönüllü öğrenmenin kalıcılığı ve derinliği zorunlu öğrenmeye kıyasla çok daha yüksektir. Zorla okula gönderilen bir öğrenci bilgiyi sınavı geçmek için ezberler ve sınav bittiğinde büyük kısmını unutur. Kendi merakıyla bir konuya yönelen kişi ise o bilgiyi ömür boyu taşır. Hz. Muhammed'in eğitim modeli tam da bu ilkeye dayanıyordu. Bilgiye erişim herkese açıktı ama kimseye dayatılmıyordu.

Eğitim kurumu yoksa eğitim nerede gerçekleşiyordu? Cevap şaşırtıcı derecede sadedir: Mescitte, namaz sırasında ve günlük hayatın akışı içinde. Medine'deki mescit, üzeri hurma dallarıyla örtülü, zemini toprak, duvarları kerpiçten mütevazı bir yapıydı. Yağmur yağdığında içerisi damlardı. Bugünün standartlarıyla bir garaj bile sayılamayacak bu mekân, tarihin en etkili eğitim ortamı haline geldi. Günde beş vakit ezan okunuyor, insanlar mescide geliyor, Hz. Muhammed'in arkasında saf tutuyor ve namaz sırasında Kur'an ayetlerini dinliyorlardı. Sahabenin büyük çoğunluğu talim ve terbiyesini bu şekilde, namaz kılarken ve Kur'an dinlerken aldı.

Bu modelin gücü sürekliliğinde yatıyordu. Haftada bir iki saatlik bir ders değil, günde beş kez tekrarlanan, hayatın ritmine doğal biçimde entegre olmuş bir öğrenme süreci söz konusuydu. Modern pedagojide buna dağıtılmış pratik denir ve öğrenmenin en kalıcı biçimlerinden biri olarak kabul edilir. Hz. Muhammed bu ilkeyi bin dört yüz yıl önce, herhangi bir pedagojik literatüre ihtiyaç duymadan hayata geçirmişti.

Eğitimin en büyük sorunu motivasyondur. İnsanları öğrenmeye nasıl ikna edersiniz? Hz. Muhammed bu sorunu bilgiye atfedilen değeri yükselterek çözdü. Kur'an'dan aldığı ilhamla bilenlerle bilmeyenlerin bir olmayacağını ilan etti. İlim öğrenmek için yola çıkan kişinin yolunu cennete giden yola dönüştüreceğini müjdeledi.

Bu söylem, bilgiyi dünyevi bir araç olmaktan çıkarıp uhrevi bir hedef haline getirdi. İnsanlar bilgiyi kariyer için, para için ya da sosyal statü için değil, doğrudan kurtuluşlarının bir parçası olarak talep etmeye başladılar. Taleb-ül ilm denilen ilim talebi kavramı, toplumun her kesiminde bir kültür haline geldi. Gençler, yaşlılar, kadınlar, erkekler, köleler ve özgürler bilgiye erişimde eşit fırsata sahipti ve tek şart gönüllülüktü.

Tolerans ve sabır. Bir eğitimcinin karakterini en iyi ortaya koyan şey, öğrencisinin hata yaptığı anda verdiği tepkidir. Bu konuda Hz. Muhammed'in yanında yaklaşık on yıl hizmet etmiş olan Hz. Enes bin Malik'in tanıklığı oldukça çarpıcıdır. Hz. Enes, çocuk yaşta Hz. Muhammed'in hizmetine girmiş ve on yıl boyunca onunla birlikte yaşamıştır. Yıllar sonra hatıralarını anlatırken şöyle demiştir: Bana yap dediği halde yapmadığım hiçbir şey için neden yapmadın dediğini hatırlamıyorum.

Bu ifadenin ne anlama geldiğini tam kavramak için somut bir örneğe bakmak gerekir. Hz. Enes bir gün Hz. Muhammed'den bir görev alır ve yerine getirmek üzere çıkar. Ancak sokağın başında arkadaşlarını görür ve onlarla oynamaya dalar. Görevi tamamen unutur. Hz. Muhammed dışarı çıkar, Enes'i arkadaşlarıyla oynarken bulur. Yanına yaklaşır, yumuşacık omzuna dokunur ve sadece Enes ne yapıyorsun diye sorar. Azarlama yok, cezalandırma yok, sitem bile yok. Hz. Enes o an görevi hatırlar ve utanarak yerine getirir.

Modern eğitim psikolojisi, cezaya dayalı disiplin yöntemlerinin uzun vadede öğrenmeyi değil korkuyu pekiştirdiğini ortaya koymuştur. Hz. Muhammed'in yaklaşımı ise öğrencinin onurunu koruyarak, içsel motivasyonu zedelemeden düzeltme yapmayı esas alıyordu. Bu yöntem, kendi biyolojik çocuğuna bile bu kadar sabırlı davranamayacak birçok ebeveyn için bile şaşırtıcı bir standarttır.

Kişisel intikamdan uzak durmak. Eğitimcinin otoritesi genellikle hiyerarşik bir güç ilişkisine dayanır. Öğretmen güçlüdür, öğrenci zayıftır ve bu dengesizlik çoğu zaman suistimal edilir. Hz. Muhammed'in hayatı bu kuralın istisnasıdır. Hz. Ayşe'nin aktardığına göre bazı insanlar ona karşı açıkça saygısızlık yapar, yürürken elbisesinin yakasından tutup çekerlerdi. Yaka izi boynunda kıpkırmızı bir çizgi bırakırdı. Hz. Muhammed bu durumlarda dönüp gülümser ve ne istiyorsun diye sorardı. Kişisel bir hakaret ya da saldırı karşısında asla intikam almaz, karşılık vermez, hatta sert bir söz bile söylemezdi.

Bu tutum, eğitim ortamında güven duygusunun temelini oluşturuyordu. İnsanlar hata yapmaktan, soru sormaktan, itiraz etmekten korkmuyorlardı. Korkunun olmadığı bir ortamda ise gerçek öğrenme başlar.

Dindarlıkta üstünlük taslamama. Hz. Muhammed'in eğitim modelinin bir diğer ayırt edici özelliği, öğrencileri arasında hiyerarşi kurmamasıydı. Toplumunda namazını aksatanlar, oruç tutmayanlar, hatta alkol içenler bile vardı. Ancak bu kişiler dışlanmıyor, ayıplanmıyor, isimleri ilan edilerek küçük düşürülmüyordu.

Daha da önemlisi, Hz. Muhammed kendi dindarlığıyla bile övünmüyordu. Bir gün hiç kimsenin amelinin onu cennete sokmaya yetmeyeceğini, kendisinin dahi ancak Allah'ın rahmetiyle cennete girebileceğini söylediğinde sahabeler şaşırmıştı. Bu açıklama, toplumda kimse kendini diğerinden üstün görmesin diye yapılmıştı. Herkesin bağışlanmaya muhtaç olduğu bilinci, insanlar arasında bir dayanışma ve alçakgönüllülük kültürü oluşturuyordu.

Modern eğitim ortamlarında not sıralamaları, başarı listeleri ve rekabetçi yapılar öğrenciler arasında keskin hiyerarşiler yaratır. Hz. Muhammed'in modeli ise rekabet yerine iş birliğini, üstünlük yerine eşitliği, yargılama yerine anlayışı merkeze alıyordu.

Savaşta bile zorlama yok. Bu eğitim felsefesinin ne kadar köklü olduğunu anlamak için savaş gibi son derece kritik bir duruma bakmak yeterlidir. Müslümanlar bir savaşa hazırlanırken toplumun bir kısmı hazırlık yapmıyor, eli cebinde dolaşıyor, savaşa katılmaktan kaçınıyordu. Bu durum, herhangi bir devlet başkanının en sert tedbirleri almasını gerektirecek bir tabloydu.

Hz. Muhammed ne yaptı? Savaşa katılmayanların kapılarını çaldırmadı, onları zorla cepheye sürmedi, isimlerini ilan edip toplum önünde aşağılamadı. Savaştan döndükten sonra bu kişiler mescide gelip sırayla özür dilediklerinde, bahaneleri ne kadar saçma olursa olsun, Hz. Muhammed her birini dinledi ve Allah affetsin diyerek kabul etti. Ayetler bu kişilerin gerçek niyetlerini açıkça ortaya koyuyordu ama Hz. Muhammed birebir ilişkide onları utandırmayı tercih etmedi.

Bu yaklaşım, eğitimde zorlamanın sınırlarını göstermesi bakımından son derece öğreticidir. Savaş gibi hayati bir meselede bile gönüllülük ilkesinden vazgeçmeyen bir lider, günlük hayattaki eğitim faaliyetlerinde zorlamayı zaten düşünmezdi.

Sonuç: Sadelik içinde devasa bir etki. Hz. Muhammed'in eğitim modeli, bugün milyarlarca dolarlık bütçelerle inşa edilen eğitim sistemlerinin ulaşamadığı sonuçlara, toprak zeminli ve hurma dallarıyla örtülü bir mescitte ulaştı. Bu modelin temel taşları zorlama yerine gönüllülük, ceza yerine sabır, hiyerarşi yerine eşitlik, gösteriş yerine sadelik ve yargılama yerine anlayıştı.

Michael Hart'ın tespit ettiği gibi, bu modelin ürünü olan insanlar sadece Arabistan yarımadasını değil, tüm dünya tarihini dönüştürdü. Ve bu dönüşüm, hiçbir öğrencinin zorla sıraya dizilmediği, hiçbir çocuğun sopa tehdidiyle ezber yapmadığı, hiçbir bireyin dindarlığı yüzünden dışlanmadığı bir ortamda gerçekleşti.

Belki de modern eğitim sistemlerinin en büyük eksikliği, teknolojik altyapıda ya da müfredat tasarımında değil, bu temel insani ilkelerin unutulmasındadır.


Uyarı Bu web sitesinin içeriği bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel tıbbi tavsiye verme amacı taşımaz. Sağlığınızla ilgili tüm sorularınız için sağlık uzmanına başvurmalısınız.

hayatboyubeslenme Hayat Boyu Beslenme

En çok okunanlar

Stresle başetme: Huzuru bulmanın yolu

「 Çözüm roket tasarlayıp fırlatmakta yada bilimde teknolojide değil. Özgüvende cesarette bile değil. Çözüm akılda, kalpte, gönülde. İnanç her neredeyse çözüm orada. Hapsolmuş, kaybolmuş, yalnız çaresiz kalmış, yolunu şaşırmış insanlığın çözümü.. 」

Hayat Boyu Beslenme: Bilinmeyen

「 Tek gerçek bilgelik, hiçbir şey bilmediğini bilmektir. 」

Bilinçli yemek: Aralıklı açlık nedir nasıl uygulanır

Son dönemin en çok araştırma yapılan konulardan biri de açlık . Çoğunluğu hayvanlar üzerinde denenmiş olmakla birlikte çalışmaların verdiği sonuçlar açlık hakkında daha olumlu düşünmeye teşvik ediyor. Daha çok insan temelli araştırmaya ihtiyaç olduğu kesin. Fakat eldeki verilerin önemli bir kısmı en basit ifadeyle, aralıklı açlık ile iyileşen insülin duyarlılığı, azalan büyüme horomonu ve insülin benzeri büyüme faktörü 1 ( IGF-1 ) olduğunu gösteriyor. Bu da daha düzenli kan şekeri, daha az yağ tutulumu ve daha az yaşlanma demek aslında. ( farklı sonuçlar: insülin direnci , artan büyüme hormonu ) Aralıklı açlık nedir? Tıpta aralıklı oruç ( intermittent fasting ), dönüşümlü açlık ve zaman kısıtlı açlık gibi türleri olan bilinçli aç kalma hali. Aslında eskiden beri kültürlerin ve çoğu inancın da bir parçası. Türk kültüründe 'azı karar çoğu zarar' deyişi, Japon adalarında 'hara hachi bunme' (腹八分目) yani 'midenin (onda) sekizlik kısmı' olarak tercüm...

Depreme hazırlıklı olmak: Erken uyarı sistemi

D ünyadaki en yoğun üç deprem kuşağından biri, Alp-Himalaya Deprem Kuşağında yer alan bir deprem ülkesi Türkiye 6 Şubat'a depremle uyanır. Depremden saatler sonra yakın uzak birçok ildeki telefonlarda erken uyarı sisteminin yeni bir deprem ikazı vermesiyle saniyeler içinde sarsıntı başlar. Maraş'ı ikinci yıkıcı deprem vurmuştur.

Göbek yağının tehlikesi ve yağ yakmanın matematiği

B el çevresinde göze çarpan bir yağlanma oluşmaya başlamışsa dikkat! Çünkü bu genişleme insulin direncinden, polikistik over sendromuna (PCOS), depresyona, demansa, uyku apnesine, kalp damar hastalıklarına, karaciğer yağlanmasına, kolon, meme, prostat kanserlerine kadar birçok hayati sorun için ihtardır.

COVID-19: Hastalıkla ilişkili bulunan kriter

Dünya Sağlık Örgütü ( WHO ) tarafından 11 Mart 2020'de küresel salgın ilan edilen yeni koronavirüs hastalığı ( COVID - 19 ) için aşı çalışmaları ve aşıya karşı çelişkili görüşler devam ederken, insanımıza düşen ilk ve öncelikli tedbir kontrollü sosyal hayattır. Pandeminin getirdiği kısıtlamalar alışkanlıkları ve hayat kalitesi n i farklı şekilde etkilemiş olabilir. Fakat pandemi krizi nde süreci kısaltacak başetme yollarıda yok değil. Koronavirüs, diğer viral enfeksiyonlarda olduğu gibi kronik hastalıkların bulunduğu ve bağışıklık sisteminin zayıfladığı durumlarda daha riskli olabiliyor. Bu riskinin azaltılmasında ve bağışıklığı artırmada düzenli orta düzey fiziksel hareket , uygun beslen m e ve kaliteli uyku yu içeren hayat biçimi nin önemli bir rolü olabilir. Koronavirüs salgını içinde yaklaşan ikinci Ramazan ayında orucun , yeterli sıvı alımı, etkili beslenme ve uygun egzersiz ile desteklenmesi bağışıklık sistemini iyileştirebilir . Şuana kadar kanıtlanmış te...

Çay: Demleme şekli ve antioksidan etkisi

Türkiye ve dünya genelinde sudan sonra çay , en çok tüketilen içeceklerden biridir. Camellia Sinensis adlı çay bitkisinin yaprakları; soldurma, fermantasyon, kıvırma, kurutma gibi işlemlemlerden geçirilir. İşlem farklılığını göre beyaz, yeşil, matcha , oolong, siyah ve pu-erh çayları elde edilir. Çayda kafein (tein) ve antihipertansif, karaciğer koruyucu, rahatlatıcı, sakinleştirici etkisi olduğu düşünülen, çaya umami tad veren L-teanin ile birlikte 4000 civarında madde bulunur. Fiziksel ve psikolojik sağlık üzerinde olası etkilerinden dolayı EGCG (epi gallo kateşin gallat) çayın en çok araştırılan bileşenlerinden biridir. Antioksidan kapasitesi yüksek bir bileşik olan EGCG, C vitamininden 20 kat, E vitamininden 30 kat daha aktif tir. Bir flavonoid grubu polifenol olan kateşin ve türevleri (EGCG, ECG, EGC, EC); beyaz, sarı ve yeşil çayın temel bileşenleridir. Çayın kendine özgü acı - buruk tadını verir. Oolong ve siyah çay gibi yarı ve tam fermente çay üretimi için gene...

Bağırsak Beyin: Mikrobiyota nedir ne yapar

Antik Yunanca'da « küçük asa » anlamına gelen bakterilerin çoğunlukta olduğu, ve mantar, arke, virüsleri de içeren mikroorganizma topluluğuna mikrobiyota , mikro biyom yada mikrobiyal ekosistem adı verilir. İnsan mikrobiyotası ilk, anne karnında - doğum sırasında oluşmaya başlayıp yetişkin insanda, insan hücre sayısının 1.3 - 2.2 katına ve 1.5- 2 kilogram ağırlığı ile insan beyni ağırlığına ulaşır. Deri, ağız, burun, solunum sistemi, sindirim sistemi ve ürogenital sistem dahil vücudun iç ve dış bölgelerinde yaygın olarak bulunurken, bağırsak mikrobiyatası insan vücudundaki en kalabalık yerleşim yeridir, bağırsak florası olarak da adlandırılır. Henüz anlaşılamayan yollarla enterik sinir sistemi (ESS) ve merkezi sinir sisteminde (MSS) etkili olan bağırsak mikrobiyatası ; vitamin (B1, B5, B7, B9, B12, K2), nöro transmiter (serotonin, dopamin, GABA), metabolizma ve iştahı düzenleyen kısa zincirli yağ asitleri ( bütirik asit , propionik asit, asetik asit), konjuge lino...

Acı su gerçekleri: Ne kadar su harcıyoruz?

Hepimizin 💧 suya ihtiyacı var ama yeryüzünde suyun sadece % 2️.5 'i tatlı 💧 su yani içilebilir 🚰 su.

Aralıklı açlık: Sağlık etkileri

Uluslararası Hastalık Sınıflama ( ICD-11 ) kılavuzunda 5A00–5D46 kodlu Endokrin, Nutrisyonel ve Metabolik Hastalıklar sınıfında yer alan metabolik sendrom; artmış bel çevresi, yüksek kan basıncı, yüksek trigliserit, düşük HDL, bozulmuş açlık kan şekeri gibi faktörlerden en az üçünü içeren bir modern zaman sağlık sorunudur.  Genetik eğilim bir neden olmakla birlikte, temelinde masabaşı işlerle yaygınlaşan hareketsiz hayat, hazır besin zincirlerine bağımlı ve/ veya gereğinden fazla ve sağlıksız beslenmenin neden olduğu insülin direnci yatar. Bu sorunun önlenmesinde temel yöntem ise stres , si ga ra , al k ol üçlüsünden uzak, fiziksel olarak hareketli ve beslenme düzeninin de planlandığı hayat tarzı değişikliğidir. Toplumda yaygın bazı kanser türlerini de tetikleyebilen metabolik sendromun tedavisinde aralıklı açlık , yararlı bir etki oluşturabilir. Başlangıç ve bitiş zamanına göre aralıklı açlık iki sınıfa ayrılır: Şafakta başlayıp günbatımında biten, çoğunlukla insanların...