Kanser Alzheimera karşı gizli bir kalkan mı?

İ

şin ucunda bir protein var gibi…

Bilim insanları yıllardır tuhaf bir şeye kafayı takmış durumda: Kanser ve Alzheimer aynı kişide pek yan yana gelmiyor. Tesadüf mü, yoksa biri diğerine karşı gizli bir kalkan mı?

Yeni bir fare çalışması bu gizemi biraz olsun aydınlatıyor. Kanser hücrelerinin ürettiği bir molekül, beynin içine sızıp Alzheimer’la ilişkilendirilen zararlı amyloid plakları denilen beynin gri maddesindeki amiloid beta (Aβ) proteininin hücre dışı birikintilerini parçalıyor gibi görünüyor. Bu hafta yayınlanan bu çalışma,  aslında tam 15 yıl süren bir emeğin ürünü.

Toronto Üniversitesi’nden nörolog Donald Weaver’ın bu konuya ilgisi, tıp öğrencisiyken bir patoloğun ağzından çıkan şu cümleyle başlamış: “Alzheimer’lı birini görürsen, bilin ki kanser geçirmemiştir.”

Yıllar içinde binlerce Alzheimer hastası teşhis eden Weaver, gerçekten de bu ikilinin nadiren bir araya geldiğini söylüyor.

Elbette istatistikler biraz daha karmaşık. Ama 9,6 milyon kişiyi kapsayan büyük bir analiz, kanser teşhisi alanlarda Alzheimer riskinin %11 daha düşük olduğunu gösteriyor.

Çin’deki Huazhong Üniversitesi’nden nörolog Youming Lu ve ekibi, bu ilişkiyi çözmek için kolları sıvamış. Alzheimer’lı farelere akciğer, prostat ve kolon tümörleri nakletmişler.

Sonuç mu?
Kanseri olan farelerde Alzheimer plakları oluşmamış.

Ekip doğal olarak sormuş: “Neden?”
Altı yıl süren protein dedektifliğinin sonunda şüpheli yakalanmış:
Cystatin C adlı bir protein. Cystatin C, Alzheimer plaklarını oluşturan moleküllere bağlanıyor ve beyindeki bağışıklık hücrelerini harekete geçiren TREM2 adlı proteini aktive ediyor.

Sonrası mı? Bağışıklık hücreleri plakları temizliyor. Fareler bilişsel testlerde daha iyi performans gösteriyor.
Eğer bu etki insanlarda da doğrulanırsa, Alzheimer tedavisi için yeni bir yol açılabilir.

En şaşırtıcı kısımsa Cystatin C’nin kan–beyin bariyerini geçebilmesi. Weaver bunu şöyle anlatıyor: “Bu, otobüsle duvarın içinden geçmeye çalışmak gibi.”

Alzheimer’ın erken evrelerinde bu bariyerin zayıfladığı biliniyor ama yeterince erken mi? İşte bu hâlâ net değil.

Bilim insanları uzun süredir TREM2’yi aktive edecek ilaçlar peşinde ama iş zor. Çünkü: “Bir şeyi bozmak, düzeltmekten her zaman daha kolay.”

Şu ana kadarki klinik denemeler karışık sonuçlar vermiş olsa da umut bitmiş değil. Weaver’ın son sözü net: “Alzheimer tek ilaçla çözülmeyecek. Bu iş bir ilaç çorbası işi.”

Yazının orjinali

Kaynaklar ve İleri Okuma:

Heidi Ledford. Cancer might protect against Alzheimer’s — this protein helps explain. Nature News. 22 Ocak 2026. https://doi.org/10.1038/d41586-026-00222-7

Li, Xinyan et al. Peripheral cancer attenuates amyloid pathology in Alzheimer’s disease via cystatin-c activation of TREM2. Cell 2026. https://doi.org/10.1016/j.cell.2025.12.020

Uyarı Bu web sitesinin içeriği bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel tıbbi tavsiye verme amacı taşımaz. Sağlığınızla ilgili tüm sorularınız için sağlık uzmanına başvurmalısınız.

hayatboyubeslenme Hayat Boyu Beslenme